Dordt Control

Eline van der Vorm

Van Zuidwijk naar Sterrenburg: behoud de Willemshoeve

Met name onze binnenstad is gevuld met prachtige historische panden. Velen kunnen rekenen op een monumentenstatus. Soms prijken zij in vakbladen en vooral op de vele foto’s van toeristen en dagjesmensen. Het zijn de panden waar mensen stil voor blijven staan, of nog even omkijken. Het zijn de duidelijke voorbeelden van schoonheid die wellicht terecht de meeste aandacht krijgen. Maar in onze drang de mooiste panden te beschermen, missen we soms de aandacht voor minder voor de hand liggende geschiedkundige pareltjes; de panden waar je nét even beter moet kijken om de waarde ervan te beseffen.

Zo is er de Willemshoeve, gelegen aan de Venuslaan in de wijk Sterrenburg. De hoeve is een onderdeel van de bebouwing van wat ooit het landgoed/de buitenplaats ‘Zuidwijk’ was. Zuidwijk is gelegen in de in 1917 ingepolderde Zuidpolder. Op de oudst bekende kaart uit 1673 is de buitenplaats al te zien. Op meerdere wijzen was de buitenplaats toegankelijk; vanaf een entreelaan vanaf de Oudendijk (nu het Steve Bikopad) en vanaf de Zuidendijk door het Laantje van Zuidwijk/Toon in ‘t Veld (nu Deimospad). Vlakbij de buitenplaats lag een pachthoeve: Buitenlust.

Hoeve Buitenlust heeft meerdere eigenaren gehad. Uit kaarten uit 1811 blijkt dat de hoeve uit een huis, schuur, erf, boomgaard en een drooghuisje bestond. Rond 1890 is daar nog een grote landbouwschuur bijgebouwd. In 1894 verkocht de Dubbeldamse eigenaar voor fl. 34.000 de hoeve aan Willem R.A.C. Graaf van Rechteren Limpurg. Vier jaar later verhuurde de graaf de hoeve onder de naam “Bouwlust” aan D.H. Jas en Jan Jas (Dubbeldam).

Willemshoeve-1937-verkleind

31 maart 1937, oprijlaan van Zuidwijk vanaf de Zuidendijk. Toen het Laantje van Zuidwijk of Laantje van Toon (In ’t Veld, eigenaar) genoemd, nu het Deimospad.

De Hoeve Bouwlust overleefde de aanval van de Duitsers niet en brandde in de oorlogsdagen van mei 1940 geheel af. De hoeve werd iets noordelijker herbouwd in 1941 als de Willemshoeve, genoemd naar de oude graaf Willem. Op de oude locatie is een vrijstaande woning (voor de familie Jas) gebouwd. Het familiewapen van het oude geslacht Van Rechteren Limpurg is ingemetseld aan de zuidkant van het woonhuis, en de Nederlandse Leeuw is in een gevelsteen op het woonhuis te zien, ter herinnering aan de wederopbouw.

De Willemshoeve werd aangekocht door de gemeente vanwege de aanleg van een nieuwe wijk; Sterrenburg verrees. De oorspronkelijke samenhang van de verschillende onderdelen van de 17e-eeuwse buitenplaats Zuidwijk ging grotendeels verloren en werd vrijwel onherkenbaar.

1964-verkleind

Zicht op de woning van de familie Jas en de Willemshoeve in 1964. Beeldbank Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

De Willemshoeve kreeg de functie van kantoorpand voor onder andere woningbouwvereniging Ons Huis en later voor Ordina. Enkele jaren geleden kocht een vastgoedmaatschappij het pand. Bij de welstandscommissie diende zij na enig onderzoek tot tweemaal toe een rigoureus plan in. In de Willemshoeve zou ruimte komen voor 17 appartementen. Er moesten galerijen worden gebouwd waar een groot deel van het dak voor moest plaatsmaken en de inpandige slaapkamers kregen geen daglicht. Een stap te ver voor de Dordtse welstandscommissie die eind 2014 over het plan een negatief advies uitbracht. Ook aan de parkeerruimtenorm van de gemeente kon het plan niet voldoen. Na het negatieve advies van de welstandscommissie op het tweede schetsontwerp zocht de architect de pers op: “Wanneer de gemeente Dordrecht niet mee zal kunnen gaan in het door mij ingediende tweede schetsontwerp, zal er niets anders overblijven dan het pand te slopen en er nieuwbouw voor terug te zetten”.

Het pand werd ontdaan van asbest en de nog resterende inrichting. En toen werd het stil. Heel stil. Bij mij ging de telefoon. Buurtbewoners maakten zich zorgen over de situatie rondom de Willemshoeve, die al zolang zo’n vertrouwd deel uitmaakt van hun omgeving. De Willemshoeve kraakt en kreunt onder het hardnekkige gebrek aan onderhoud. In gesprek gaan met de eigenaar blijkt onmogelijk; de hoorn wordt er inmiddels opgegooid als de omwonenden bellen.

Kan de gemeente dan iets doen? Niet echt. De Willemshoeve heeft geen enkele status en sloop is daarom niet uitgesloten. Hoe lang de Willemshoeve nog blijft staan als onderhoud uitblijft is een kwestie van speculatie, maar het is niet ondenkbaar dat het nooit tot een aanvraag van een sloopvergunning komt. Als de tijd maar lang genoeg haar werk doet, wordt hetzelfde resultaat bereikt. Victor de Stuers, één van de pioniers op het gebied van monumentenzorg schreef in zijn essay ‘Holland op zijn smalst’ in 1873 het volgende:

“Aan opzettelijke slooping is voortdurende verwaarloozing nauw verwant. Wat ginds de moker verricht, doet hier langzaam maar zeker de tand des tijds. Dikwijls, wanneer de tijd niet snel genoeg werkt, wordt op het eind een handje geholpen en de vernieling voltooid. Deze wijze van handelen is vooral daarom in Nederland zoozeer in zwang, omdat er twee voordelen aan verbonden zijn: vooreerst kost de slooping minder, en vervolgens wanneer een gebouw of een voorwerp ten gevolge van langdurige verwaarlozing zijn eersten glans verloren heeft, kan men verwachten dat het publiek daarin minder belang stelt, en dat de stem van een enkel, die zich tegen de vernieling mocht verheffen, geen weerklank vindt.”

Het is ten minste als betreurenswaardig te betitelen dat we woorden van De Stuers in 2015 nog steeds actueel mogen noemen.

Een (gemeentelijk) monumentale status bemachtigen lijkt een moeilijke weg. Het bouwwerk zelf is immers niet zo oud, haar gaafheid aangetast. Het gemeentebestuur heeft eerder bekeken of de Willemshoeve wellicht een status zou verdienen, maar “daarbij is niet gebleken dat het pand aangewezen zou moeten worden”. Bescherming bieden hoeft echter niet zo ver te gaan als een volle monumentale status. Waar de buurtbewoners voor vechten is het beschermen van de buitenkant van de Willemshoeve, opdat de eeuwenoude geschiedenis die de hoeve meedraagt, niet verloren gaat. De hoeve is immers niet los te zien van haar omgeving. Bij een eventuele sloop zal de structuur van wat ooit de Zuidwijk was, verloren gaan. De bijdrage aan de drie-eenheid die de Willemshoeve vormt zal onherroepelijk verdwijnen. Drie panden die bijdragen aan afwisselende bebouwing, een wenselijk beeld in Sterrenburg. De Willemshoeve, de woning Jas en het herenhuis Zuidwijk vormen de tastbare herinnering aan het polderlandschap van voor de aanleg van Sterrenburg I.

Afbeelding-drie-eenheid-verkleind

Situatie nu. Links onderin de woning, daarboven (U-vorm) de Willemshoeve, en het witte herenhuis Zuidwijk met het Deimospad dat ooit als oprijlaan diende.

Ons inziens is er voldoende aanleiding om het college te vragen nogmaals te overwegen om de hoeve aan te wijzen als gemeentelijk monument en zo alsnog te beschermen voor een sloopscenario. Dit zou een bijzonder verjaardagscadeau kunnen zijn aan Sterrenburg, dat volgend jaar een halve eeuw bestaat. Waarde lezers, wij hopen dat u zich geroepen voelt om de pen op te pakken en hetzelfde te verzoeken aan ons stadsbestuur. Mocht dit niet helpen, dan zal het buurtcomité handtekeningen verzamelen om een heldere boodschap over te brengen: de Willemshoeve mag niet voor een tweede keer in rook opgaan.

Eline van der Vorm en het buurtcomité Behoud Willemshoeve

 

 

[gepubliceerd in Dordt Monumenteel nr. 58, januari 2016]

2 reacties

  1. Dit zou belachelijk zonde zijn om zo n prachtig pand te slopen!!! De willemshoeve is hey aangezicht van de wijk!

  2. G.J.L.Roovers

    21 januari 2016 at 09:02

    Eline ,ik heb zelf 13 jaar in de Utiliteitsbouw gewerkt bij van Herwijnen. wij hebben veel scholen in Dordrecht gebouwd en veel oude panden doen herleven . Het oude American tot bibliotheek om gebouwd ,de molen Noordendijk helemaal opnieuw gevoegd en reparatie,s uitgevoerd aan het metsel werk. Waarom niet de hoeve van Zuidwijk een nieuwe bestemming geven zodat dit mooie landgoed met zijn historische waarde blijft behouden voor de toekomst. wij hebben ooit het gebouw wat in Dordtwijk staat ook helemaal opgeknapt als een soort project voor mensen die terug in de maatschappij moeten integreren. Dan hebben die mensen een doel en voor de begeleiding heb je ze dicht bijeen en het is goedkoper om met dit soort mensen het gebouw in een goede staat te brengen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

*

© 2019 Dordt Control

Boven ↑